© Pari-daeza

Fruit: Actinidia  (Kiwi en Minikiwi of Kiwibes)

Algemeen

Het geslacht Actinidia omvat 40-60 soorten waarvan de bekendste zijn: Actinidia   chinensis:   meestal   “gele”vruchten   die   bij   het   rijpen   hun   haren   verliezen;   als   commerciële   kiwi   inmiddels   verdrongen   door   deliciosa,   m.u.v.   de   recent   ontwikkelde Zespri ® gold; Actinidia deliciosa: de “groene” kiwi die we in de winkel kopen; deze vrucht behoudt zijn haar; Actinidia arguta: de haarloze kiwibes; slechts zeer beperkt commercieel aanbod; Actinidia kolomikta: de sierkiwi met zijn tweekleurig blad (groen met wit/roze punt), die ook vruchten draagt.              A. chinensis   Door Wouterhagens uit nl, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1741660            A. deliciosa    By Rob Hille - Own work, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2340100   -   By Wouter Hagens - Own work, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1906442   -          A. arguta Von Sten, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2264219   -   Von Qwert1234 - Qwert1234's file, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7082332   -   CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=370560           A. kolomikta By Ralf Roletschek - vom Autor fotografiert, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1392677   -   By Sten Porse - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=79091   -   By Bff - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9812532   -   Von Qwert1234 - Qwert1234's file, Gemeinfrei, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8541288  Al   deze   soorten   zijn   bladverliezende   klimplanten   en   meestal   tweehuizig,   d.w.z.   dat   voor   vruchtzetting   een   mannelijke   en   een   vrouwelijke   plant   nodig   zijn.   Kolomikta   en   arguta   zijn zeer winterhard (-30°C), chinensis en deliciosa zijn matig winterhard en hebben vooral als jonge plant enige bescherming nodig. Voor de Nederlandse tuin wordt vooral arguta (‘Issai’) aanbevolen, om een aantal redenen: de vruchten zijn (nog) niet in de winkel verkrijgbaar; wordt veelal smakelijker gevonden dan deliciosa en heeft meer vitamine c per gram; is volledig winterhard; groeit minder hard en behoeft daardoor weinig snoei; heeft een goed dragend eenhuizig ras ‘Issai’; ‘Issai’ is vrij algemeen verkrijgbaar bij tuincentra; ‘Issai’ geeft het eerste of tweede jaar reeds vruchten. Van   deliciosa   is   ook   een   eenhuizig   ras   verkrijgbaar,   dat   vaak   wordt   aangeboden   onder   de   naam   ‘Jenny’   of   ‘Boskoop’.   De   vruchten   zijn   iets   kleiner   dan   de   kiwi,   die   we   in   de   winkel kopen.   In   de   praktijk   valt   de   vruchtzetting   soms   tegen:   sommige   aangeboden   planten   lijken   toch   mannelijk   te   zijn   of   produceren   in   sommige   jaren   bijna   uitsluitend   mannelijke bloemen, dit is waarschijnlijk ook het geval bij het ras ‘Solo’. Omdat de groeikracht relatief groot is hebben deze planten meer ruimte nodig dan ‘Issai’ en vergen ze meer snoeiwerk.   "Jenny" Bloeit uw kiwi wel maar krijgt u geen vruchten, bestudeer dan eens de bloemen, zie foto's hieronder:                           Links de mannelijke bloem met alleen meeldraden, rechts de "vrouwelijke" met meeldraden en stampers (de witte friemels in het midden).  Links een kiwibloem en rechts  een "vrouwelijke" en een “mannelijke” bloem van een minikiwi.   Kiwi-rassen

Actinidia chinensis

‘Hongyang’  lichtgroen vruchtvlees met rode ring rond de kern ‘Hort 16A’  (Zespri ® gold) mag alleen gekweekt worden door geautoriseerde kwekers ‘Kosen’  groen vruchtvlees met rode ring rondom de kern ‘Kuimi’  groen vruchtvlees ‘Lushanxiang’  geel vruchtvlees ‘Rainbow Red’  lichtgroen vruchtvlees met rode ring rondom de kern ‘Sanuki Gold’  geel vruchtvlees 'Soreli'   vroegbloeiend en vroegrijpend, geel vruchtvlees  ‘Belén’  vroegbloeiend

Actinidia deliciosa

‘Boskoop’  andere naam voor ‘Jenny’ ‘Jenny’ ‘Solo’ ‘Abbot’  zeer vroeg bloei en vroegrijpend ‘Allison’ ‘Bruno’  halfvroegrijpend ‘Convi 97001’  (Green Light®) een 30-45 dagen eerder rijpende variant van ‘Hayward’ ‘Hayward’  late bloei en laatrijpend; het meest commercieel geteeld, rijpt in Nederland (te) laat ‘Monty’  late bloei halfvroegrijpend ‘Starella®’  een winterharde variant van ‘Abbott’ ‘Atlas’ ‘Buitenpost’ ‘Males’ ‘Matua’  vroegbloeiend, maar later dan meest vrouwelijke chinensis rassen ‘Tomuri’  late, soms tegenvallende bloei

Actinidia arguta

‘119-40-B’ ‘Issai’  geschikt voor kleinere tuinen, meest aanbevolen ras; ‘Ambrosia ® Grande’ ‘Amdue’ Maki) ‘Julia’ (Sachsenkiwi) laatbloeiend ‘Jumbo’  ‘Ken’s Red’ ‘Red Princess’ ‘Weiki’  (Bayernkiwi) ‘Manny’ ‘Nostino’  allround bestuiver ‘Romeo’  (Sachsenkiwi) laatbloeiend ‘Weima’  (Bayernkiwi)

Actinidia kolomikta

‘Dr Szymanowski’ ‘Ananasnaya’ 'Summerkiwi Senty'    ‘Arctic Beauty’  sierplant ‘Adam’  sierplant ‘Vlada’  goede bestuiver

Opkweken

Wil   men   tweehuizige   rassen   aanplanten   dan   heeft   men   veel   ruimte   nodig,   één   mannelijke   plant   is   voldoende   voor   4-5   vrouwelijke.   (Mini-)Kiwi’s   kunnen   het   best   tegen   een   muur   of aan een pergolasysteem verbouwd worden, net als een druif. Een warme zonnige standplaats met een goed doorlatende humusrijke bodem is gewenst.    De A.j.morris - Trabajo propio, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=22749648   -   De A.j.morris - Trabajo propio, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=23038139

Snoeien

Snoeien   gebeurd   vooral   ’s   zomers   na   de   bloei,   dit   bevordert   bloemknopvorming.   Zijscheuten   nijpt   men   boven   het   5de   blad,   scheuten   met   vruchten   worden   genepen   op   7   bladeren boven de vrucht. Evt. dikke lange scheuten en eventueel een teveel aan scheuten verwijderd men. Dit houdt men de gehele zomer bij. Evt. noodzakelijke wintersnoei beperkt zich tot verjongingssnoei. (Wintersnoei bevordert vooral de groei van lange twijgen.) Voor afbeeldingen teeltsystemen en snoeien zie hier (kiwi) en hier  (kiwibes).  

Oogsten

De   onderscheiden   soorten   en   rassen   rijpen   op   verschillenden   tijden: A.   kolomikta   rijpt   het   eerst,   daarna A.   arguta   en   tot   slot A.   deliciosa   en A.   chinensis.   De   laatste   worden   meestal   pas na de eerst nachtvorst geoogst in december.                

Gebruik

De (gladde) minikiwi’s kunnen net als een kers zo van de struik worden gegeten. De (harige) kiwi’s moeten eerst worden geschild. Beide kunnen worden verwerkt tot gelei jam enz.    Door Luc Viatour - own work www.lucnix.beNikon case D300 optical Sigma 150mm F2,8 macro, GFDL, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3563567   -   Von Kontrollstellekundl - Eigenes Werk, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=45462892  
PARI-DAEZA De Verborgen Tuinen van Dick en Jeannette Vonhof
Pari-daeza
De Verborgen Tuinen van Dick en Jeannette Vonhof

© Pari-daeza

Fruit: Actinidia 

(Kiwi en Minikiwi

of Kiwibes)

Algemeen

Het   geslacht   Actinidia   omvat   40-60   soorten   waarvan   de   bekendste zijn: Actinidia   chinensis:   meestal   “gele”vruchten   die   bij   het   rijpen hun   haren   verliezen;   als   commerciële   kiwi   inmiddels   verdrongen door deliciosa, m.u.v. de recent ontwikkelde Zespri ® gold; Actinidia   deliciosa:   de   “groene”   kiwi   die   we   in   de   winkel kopen; deze vrucht behoudt zijn haar; Actinidia   arguta:   de   haarloze   kiwibes;   slechts   zeer   beperkt commercieel aanbod; Actinidia   kolomikta:   de   sierkiwi   met   zijn   tweekleurig   blad (groen met wit/roze punt), die ook vruchten draagt.              A. chinensis   Door Wouterhagens uit nl, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1741660            A. deliciosa    By Rob Hille - Own work, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2340100   -   By Wouter Hagens - Own work, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1906442   -          A. arguta Von Sten, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2264219   -   Von Qwert1234 - Qwert1234's file, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7082332   -   CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=370560           A. kolomikta By Ralf Roletschek - vom Autor fotografiert, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1392677   -   By Sten Porse - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=79091   -   By Bff - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9812532   -   Von Qwert1234 - Qwert1234's file, Gemeinfrei, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8541288  Al    deze    soorten    zijn    bladverliezende    klimplanten    en    meestal tweehuizig,   d.w.z.   dat   voor   vruchtzetting   een   mannelijke   en   een vrouwelijke    plant    nodig    zijn.    Kolomikta    en    arguta    zijn    zeer winterhard   (-30°C),   chinensis   en   deliciosa   zijn   matig   winterhard en hebben vooral als jonge plant enige bescherming nodig. Voor      de      Nederlandse      tuin      wordt      vooral      arguta      (‘Issai’) aanbevolen, om een aantal redenen: de vruchten zijn (nog) niet in de winkel verkrijgbaar; wordt   veelal   smakelijker   gevonden   dan   deliciosa   en   heeft meer vitamine c per gram; is volledig winterhard; groeit minder hard en behoeft daardoor weinig snoei; heeft een goed dragend eenhuizig ras ‘Issai’; ‘Issai’ is vrij algemeen verkrijgbaar bij tuincentra; ‘Issai’ geeft het eerste of tweede jaar reeds vruchten. Van   deliciosa   is   ook   een   eenhuizig   ras   verkrijgbaar,   dat   vaak   wordt aangeboden   onder   de   naam   ‘Jenny’   of   ‘Boskoop’.   De   vruchten   zijn iets   kleiner   dan   de   kiwi,   die   we   in   de   winkel   kopen.   In   de   praktijk valt   de   vruchtzetting   soms   tegen:   sommige   aangeboden   planten lijken   toch   mannelijk   te   zijn   of   produceren   in   sommige   jaren   bijna uitsluitend   mannelijke   bloemen,   dit   is   waarschijnlijk   ook   het   geval bij   het   ras   ‘Solo’.   Omdat   de   groeikracht   relatief   groot   is   hebben deze   planten   meer   ruimte   nodig   dan   ‘Issai’   en   vergen   ze   meer snoeiwerk.   "Jenny" Bloeit   uw   kiwi   wel   maar   krijgt   u   geen   vruchten,   bestudeer   dan eens de bloemen, zie foto's hieronder:                           Links de mannelijke bloem met alleen meeldraden, rechts de "vrouwelijke" met meeldraden en stampers (de witte friemels in het midden).  Links een kiwibloem en rechts  een "vrouwelijke" en een “mannelijke” bloem van een minikiwi.   Kiwi-rassen

Actinidia chinensis

‘Hongyang’      lichtgroen   vruchtvlees   met   rode   ring   rond   de kern ‘Hort   16A’      (Zespri   ®   gold)   mag   alleen   gekweekt   worden door geautoriseerde kwekers ‘Kosen’  groen vruchtvlees met rode ring rondom de kern ‘Kuimi’  groen vruchtvlees ‘Lushanxiang’  geel vruchtvlees ‘Rainbow    Red’        lichtgroen    vruchtvlees    met    rode    ring rondom de kern ‘Sanuki Gold’  geel vruchtvlees 'Soreli'   vroegbloeiend en vroegrijpend, geel vruchtvlees  ‘Belén’  vroegbloeiend

Actinidia deliciosa

‘Boskoop’  andere naam voor ‘Jenny’ ‘Jenny’ ‘Solo’ ‘Abbot’  zeer vroeg bloei en vroegrijpend ‘Allison’ ‘Bruno’  halfvroegrijpend ‘Convi    97001’        (Green    Light®)    een    30-45    dagen    eerder rijpende variant van ‘Hayward’ ‘Hayward’      late   bloei   en   laatrijpend;   het   meest   commercieel geteeld, rijpt in Nederland (te) laat ‘Monty’  late bloei halfvroegrijpend ‘Starella®’  een winterharde variant van ‘Abbott’ ‘Atlas’ ‘Buitenpost’ ‘Males’ ‘Matua’      vroegbloeiend,   maar   later   dan   meest   vrouwelijke chinensis rassen ‘Tomuri’  late, soms tegenvallende bloei

Actinidia arguta

‘119-40-B’ ‘Issai’      geschikt   voor   kleinere   tuinen,   meest   aanbevolen ras; ‘Ambrosia ® Grande’ ‘Amdue’ Maki) ‘Julia’ (Sachsenkiwi) laatbloeiend ‘Jumbo’  ‘Ken’s Red’ ‘Red Princess’ ‘Weiki’  (Bayernkiwi) ‘Manny’ ‘Nostino’  allround bestuiver ‘Romeo’  (Sachsenkiwi) laatbloeiend ‘Weima’  (Bayernkiwi)

Actinidia kolomikta

‘Dr Szymanowski’ ‘Ananasnaya’ 'Summerkiwi Senty'    ‘Arctic Beauty’  sierplant ‘Adam’  sierplant ‘Vlada’  goede bestuiver

Opkweken

Wil   men   tweehuizige   rassen   aanplanten   dan   heeft   men   veel   ruimte nodig,   één   mannelijke   plant   is   voldoende   voor   4-5   vrouwelijke. (Mini-)Kiwi’s     kunnen     het     best     tegen     een     muur     of     aan     een pergolasysteem   verbouwd   worden,   net   als   een   druif.   Een   warme zonnige   standplaats   met   een   goed   doorlatende   humusrijke   bodem is gewenst.    De A.j.morris - Trabajo propio, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=22749648   -   De A.j.morris - Trabajo propio, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=23038139

Snoeien

Snoeien    gebeurd    vooral    ’s    zomers    na    de    bloei,    dit    bevordert bloemknopvorming.    Zijscheuten    nijpt    men    boven    het    5de    blad, scheuten   met   vruchten   worden   genepen   op   7   bladeren   boven   de vrucht.    Evt.    dikke    lange    scheuten    en    eventueel    een    teveel    aan scheuten verwijderd men. Dit houdt men de gehele zomer bij. Evt.   noodzakelijke   wintersnoei   beperkt   zich   tot   verjongingssnoei. (Wintersnoei bevordert vooral de groei van lange twijgen.) Voor   afbeeldingen   teeltsystemen   en   snoeien   zie   hier   (kiwi)   en   hier   (kiwibes).  

Oogsten

De    onderscheiden    soorten    en    rassen    rijpen    op    verschillenden tijden:   A.   kolomikta   rijpt   het   eerst,   daarna   A.   arguta   en   tot   slot   A. deliciosa   en   A.   chinensis.   De   laatste   worden   meestal   pas   na   de eerst nachtvorst geoogst in december.                

Gebruik

De   (gladde)   minikiwi’s   kunnen   net   als   een   kers   zo   van   de   struik worden   gegeten.   De   (harige)   kiwi’s   moeten   eerst   worden   geschild. Beide kunnen worden verwerkt tot gelei jam enz.    Door Luc Viatour - own work www.lucnix.beNikon case D300 optical Sigma 150mm F2,8 macro, GFDL, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3563567   -   Von Kontrollstellekundl - Eigenes Werk, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=45462892  
Homepage Planten Tuinwerk
Planten en tuinwerk Planten en tuinwerk