© Pari-daeza

Fruit: Citrus

© Pari-daeza Het   geslacht   Citrus   is   reeds   duizenden   Jaren   in   cultuur.   Binnen   de   oorspronkelijke   soorten   zijn   inmiddels   vele   rassen   ontstaan   en   tussen   de   soorten   vele   kruisingen.   Sommige recent,   andere   lang   geleden   en   al   dan   niet   natuurlijk.   Er   zijn   dan   ook   uiteenlopende   indelingen   te   maken.   Wij   gebruiken   er   hier   één   die   vooral   is   in   gegeven   door   de   namen waaronder   de   vruchten   te   koop   worden   aangeboden.   Voorts   zijn   er   2   soorten   die   geen   Citrus   zijn   van   naam,   maar   vaak   wel   tot   de   “familie”   worden   gerekend:   Poncirus   en Fortunella. Volgens de allernieuwste inzichten worden deze inmiddels ook tot het geslacht Citrus gerekend.  

Opkweken

M.u.v.   Poncirus   worden   alle   leden   van   de   Citrus-“familie”   bij   ons   opgekweekt   als   kuipplant.   Er   moet   worden   gekozen   voor   een   goed   doorlatende   grond,   bijv.   60   %   potgrond gemengd   met   30   %   grof   metselzand   en   10   %   leem   of   (niet   te   vette)   rivierklei.   Kleine   Citrussen   worden   ieder   jaar   verpot,   grote   om   de   maximaal   5   jaar.   Bij   de   grote   planten   wordt dan   de   kluit   verkleint   en   ca.   1/3   van   de   fijne   wortelmassa   verwijderd.   De   beste   tijd   is   november   tot   medio   januari,   omdat   dan   de   groei   stil   staat.   In   de   jaren   dat   niet   wordt   verpot kan de bovenste laag potgrond worden vervangen door met compost verrijkte potgrond. Zie ook de het artikel over verpotten . Tot   slot   nog   iets   over   uw   net   aangeschafte   citrusplant.   Helaas   worden   nog   steeds   citrussen   door   de   kwekers   in   Zuid-Europa   opgepot   in   klei.   Klei   houdt   veel   water   vast   wat   vaak leidt tot wortelrot. Voor verdere bijzonderheden zie onder aan het artikel over verpotten . Vooral   Citrussen   op   eigen   wortel   zijn   erg   kwetsbaar   voor   wortelrot   bij   onvoldoende   doorlatende   grond   en   bij   te   veel   water   geven.   Vooral   in   de   winter   wordt   de   pot   vrij   droog gehouden    zonder    de    potgrond    geheel    uit    te    laten    drogen,    meestal    is    een    keer    per    maand    water    geven    voldoende,    tot    de    planten    weer    groei    vertonen.    Gebruik    een vochtigheidsmeter   om   te   verifiëren   of   de   plant   al   dan   niet   water   nodig   heeft.   Citrus   zal   dan   in   het   algemeen   zijn   blad   behouden. Als   bladhoudende   kuipplant   moet   Citrus   licht   en vorstvrij   -maar   koel   (4   –   10   °C)-   overwinteren   om   bloemknoppen   aan   te   maken.   Calamondin   is   de   enige   soort   die   in   onze   huiskamer   kan   overwinteren   en   toch   tot   bloei   kan komen.   In   de   huiskamer   heeft   deze   plant   natuurlijk   vaker   water   nodig.   Citrus   kan   vanaf   2e   helft   mei   tot   medio   oktober   buiten   staan.   Dan   is   watergeven   afhankelijk   van   de temperatuur   (en   regenval):   bij   30   °   C   om   de   dag;   tot   om   de   drie   dagen   bij   (max.)   temperaturen   onder   de   20   °C.   Ook   hierbij   is   het   aan   te   bevelen   om   regelmatig   uw   indruk   van   de vochtigheid van de potgrond te controleren met een vochtigheidsmeter. Steek die een paar keer in wortelkluit. Pas als waarde aan de droge kant is (5 of kleiner) weer watergeven. Bemesten    van   april   tot   eind   augustus.   Hiervoor   kan   vloeibare   kuipplantenmest   of   biologische   mest   gebruikt   worden   volgens   de   gebruiksaanwijzing.      Ik   gebruik   zelf   het navolgende regime: in jan een kleine  kalkgift tezamen met de andere kuip- en tuin-planten; in feb en apr sporenelementen in de vorm van Hortrilon®, 1 gram/liter , normaal water geven; april DCM gazonmest (9-4-7 (2)), zwaar aan de stikstof met wat magnesium om de nieuwe groei te ondersteunen; in juli DCM fruitmest (6-5-10), zwaar aan de kali, ter ondersteuning van de vruchtvorming en de weerstand van de plant; voorts indien nodig (a.d.h.v. de app, zie hieronder) bloedmeel, beendermeel, extra sporenelementen en ijzerchelaat (Fetrilon®). Vermeerderen    door   zaaien   en   stekken.   Zaailingen   zijn   veelal   onbetrouwbaar   qua   bloei   en   vruchtvorming.   Daarom   worden   citrussen   vaak   geënt,   veelal   op   bittersinaasappel   (C. aurantium).      Enten   op   Poncirus   heeft   echter   de   voorkeur   omdat   de   plant   dan   veel   minder   gevoelig   is      voor   wortelrot.   Ook   de   Rough   lemon   (Citrus   ×      jambhiri)   wordt   veel   gebruikt als   onderstam.   De   onderstammen   zelf   worden   vermeerderd   door   zaaien.   Door   te   enten   geven   planten   ook   eerder   bloemen   en   vruchten.   Normaliter   duurt   het   10   tot   wel   20   jaar voordat   zaailingen   gaan   bloeien.   In   2017   hebben   we   een   proef   gedaan   met   enten   van   een   oude   reeds   jaren   bloeiende   Poncirus   trifoliata   op   tweejarige   zaailingen   van   de   zelfde boom. Zie hier het resultaat na 2 maanden: Geënt met de lipent (terzijde zetten onder een lip): links de ent met ontluikende bloem, rechts de geknikte stam van de onderstam Poncirus trifoliata op Poncirus trifoliata Sommige   citrussen    (waaronder   de   meeste   onderstammen)   geven   soms   zaden   die   in   feite   klonen   zijn   van   de   moederplant:   Citrus   x   aurantium   (bittersinaasappel),   Citrus   × aurantiifolia   (Mexicaanse   limoen),      Citrus   ×   insitorum   (×Citroncirus   webberii,   Citranges),   Citrus   ×   jambhiri   (‘Rough   lemon’,   ‘Rangpur’   limoen,   ‘Otaheite’   limoen),   Citrus   × limettioides   (Palestine   lime   ,   Indian   sweet   lime),   Citrus   ×   microcarpa   (‘Calamondin’),   Citrus   ×   paradisi      (Grapefruit,   alleen   de   echte,   sommige   hybrides   geven   geen   klonen),   Citrus ×   sinensis   (sinaasappel),   Citrus   trifoliata   (Poncirus   trifoliata,   de   wilde   citroen),   Fukushu   kumquat   (Fortunella   obovata)      en   een   aantal   mandarijnen:   Citrus   amblycarpa   ('Nasnaran' mandarijn),   Citrus   depressa   ‘Shekwasha’   mandarijn,   Citrus   karna   ‘Karna’,   (‘Khatta’)   ,   Citrus   kinokuni   (‘Kishu   mandarijn’),   Citrus   lycopersicaeformis(   ‘Kokni’   of   ‘Monkey mandarijn’),   Citrus   macrophylla   (‘Alemow’)   ,   Citrus   reshni   (‘Cleopatra’   mandarijn),   Citrus   sunki   (Citrus   reticulata   var.   austera,   zure   mandarijn).   Ook   de   mandarijnrassen:   Dancy, Emperor,    Empress,    Fairchild,    Kara,    Kinnow,    Mediterranean    (Avana,    Tardivo    di    Ciaculli),    Murcott,    Naartje,    Nova    (Clemenvilla),    Ortanique,    Ponkan,    Sampson,    Satsuma’s (Hashimoto,   Okitsu,   Clausellina,   Owari),   Willowleaf   (Común)   en   de   citroenrassen   Fino   (Primofiori),   Verna   (Berna),   Eureka   en   Lisbon. Al   deze   soorten,   hybrides   en   rassen   kunnen dus soortecht vermeerderd worden d.m.v. zaaien! De overige soorten, hybriden en rassen geven nieuwe kruisingen, die meestal minder van kwaliteit zijn dan beide ouders.          

Snoeien

Verwijder   in   het   voorjaar   alle   dode   delen.   Kort   twijgen   zo   nodig   in   en   verwijder   slecht   geplaatste   twijgen.   Men   kan   er   voor   kiezen   om   een   struikvorm   op   te   kweken,   maar meestal wordt gekozen voor een boomvorm. De boomvorm moet zo nodig opgekroond worden. Zie ook de artikelen over snoeien  en snoeien van kuipplanten .

Bladverkleuring

De   bodem   of   potgrond   voor   citrus   moet   iets   aan   de   zure   kant   zijn,   pH   6   tot   7,   liefst   tegen   de   6,   dat   is   ideaal.   Vooral   in   de   pot   kunnen   er   problemen   ontstaan   door   een   teveel   of   een tekort   aan   bepaalde      voedingselementen,   zoals   kali,   magnesium,   boor   etc.   Dit   uit   zich   vaak   in   een   verkleuring   van   het   blad.   Met   deze   app   voor   Android    kunt   u   de   oorzaak opsporen   en   het   probleem   oplossen.   (Er   is   ook   een   Engelstalige   versie )   Voor   de   installatie   moet   u      via   instellingen   –   beveiliging   -onbekende   bronnen    aanvinken   om   installatie   van onbekende   bronnen   mogelijk   te   maken   en   na   installatie   van   de   app   onbekende   bronnen    weer   ‘ontvinken’,   meestal   gebeurt   dit   laatste   automatisch.     Als   u   de   app   gebruikt,   stel   ik   het op   prijs   als   u   uw   ervaringen   meldt:   info@pari-daeza.nl.   Met   uw   ervaringen   kunnen   we   de   app   mogelijk   verbeteren.   De   app   is   ook   te   vinden   in   de   Google   Playstore,   zoek   op ‘Citrus bladverkleuring’. Photo via <a href="https://visualhunt.com/re/f2a752">Visual Hunt</a>

Voor oogsten en gebruik zie de onderstaande soorten:

Citrus aurantifolia                           Limoen, lemmetje Citrus aurantium                            Bittersinaasappel, zure sinaasappel, pomerans Citrus australis Ronde Australische limoen Citrus australasica Vingerlimoen, kaviaarlimoen Citrus australasica var sanguinea Bloedvingerlimoen Citrus bergamia                               Bergamotsinaasappel Citrus garrawayae Mount White limoen Citrus glauca Australische woestijn limoen Citrus gracilis Kakadu limoen Citrus grandis                                  Pomelo Citrus grandis  × C. x paradisi          Sweetie Citrus hystrix                                  Djeroek poeroet, kafferlimoen Citrus inodora Russel River limoen Citrus japonica                               Kumquat Citrus limon                                    Citroen Citrus maxima                           Pompelmoes Citrus maxima × C. × paradisi   Pomelo Citrus medica                                 Sukadeboom, Boeddha’s hand, cederappel, cedercitroen of muskuscitroen Citrus myrtifolia                             Chinotto sinaasappel Citrus reticulata                              Mandarijn, tangerine Citrus reticulata × C. x paradisi     Ugli (=Tangelo soort) Citrus sinensis                                Sinaasappel Citrus × Citrofortunella microcarpa   Calamondin Citrus × Citrofortunella mitis            Calamondin Citrus × junos                                Yuzu Citrus × microcarpa                        Calamondin Citrus × mitis                                Calamondin Citrus × paradisi                            Grapefruit Citrus × tangelo                            Tangelo (Minneola, Orlando, Ugli) Fortunella margarita                        Kumquat Citrus warburgiana Nieuw Guinea wilde limoen Citrus wintersii Brown River vingerlimoen Poncirus trifoliata                            Driebladige wilde citroen
PARI-DAEZA De Verborgen Tuinen van Dick en Jeannette Vonhof
Pari-daeza
De Verborgen Tuinen van Dick en Jeannette Vonhof

© Pari-daeza

Fruit: Citrus

© Pari-daeza Het   geslacht   Citrus   is   reeds   duizenden   Jaren   in   cultuur.   Binnen de   oorspronkelijke   soorten   zijn   inmiddels   vele   rassen   ontstaan   en tussen   de   soorten   vele   kruisingen.   Sommige   recent,   andere   lang geleden   en   al   dan   niet   natuurlijk.   Er   zijn   dan   ook   uiteenlopende indelingen   te   maken.   Wij   gebruiken   er   hier   één   die   vooral   is   in gegeven   door   de   namen   waaronder   de   vruchten   te   koop   worden aangeboden.    Voorts    zijn    er    2    soorten    die    geen    Citrus    zijn    van naam,   maar   vaak   wel   tot   de   “familie”   worden   gerekend:   Poncirus en    Fortunella.    Volgens    de    allernieuwste    inzichten    worden    deze inmiddels ook tot het geslacht Citrus gerekend.  

Opkweken

M.u.v.   Poncirus   worden   alle   leden   van   de   Citrus-“familie”   bij ons   opgekweekt   als   kuipplant.   Er   moet   worden   gekozen   voor   een goed   doorlatende   grond,   bijv.   60   %   potgrond   gemengd   met   30   % grof   metselzand   en   10   %   leem   of   (niet   te   vette)   rivierklei.   Kleine Citrussen   worden   ieder   jaar   verpot,   grote   om   de   maximaal   5   jaar. Bij   de   grote   planten   wordt   dan   de   kluit   verkleint   en   ca.   1/3   van   de fijne   wortelmassa   verwijderd.   De   beste   tijd   is   november   tot   medio januari,   omdat   dan   de   groei   stil   staat.   In   de   jaren   dat   niet   wordt verpot   kan   de   bovenste   laag   potgrond   worden   vervangen   door met    compost    verrijkte    potgrond.    Zie    ook    de    het    artikel    over verpotten . Tot   slot   nog   iets   over   uw   net   aangeschafte   citrusplant.   Helaas worden    nog    steeds    citrussen    door    de    kwekers    in    Zuid-Europa opgepot    in    klei.    Klei    houdt    veel    water    vast    wat    vaak    leidt    tot wortelrot.   Voor   verdere   bijzonderheden   zie   onder   aan   het   artikel over verpotten . Vooral    Citrussen    op    eigen    wortel    zijn    erg    kwetsbaar    voor wortelrot   bij   onvoldoende   doorlatende   grond   en   bij   te   veel   water geven.    Vooral    in    de    winter    wordt    de    pot    vrij    droog    gehouden zonder   de   potgrond   geheel   uit   te   laten   drogen,   meestal   is   een   keer per    maand    water    geven    voldoende,    tot    de    planten    weer    groei vertonen.   Gebruik   een   vochtigheidsmeter   om   te   verifiëren   of   de plant   al   dan   niet   water   nodig   heeft.   Citrus   zal   dan   in   het   algemeen zijn   blad   behouden. Als   bladhoudende   kuipplant   moet   Citrus   licht en     vorstvrij     -maar     koel     (4     –     10     °C)-     overwinteren     om bloemknoppen   aan   te   maken.   Calamondin   is   de   enige   soort   die   in onze   huiskamer   kan   overwinteren   en   toch   tot   bloei   kan   komen.   In de   huiskamer   heeft   deze   plant   natuurlijk   vaker   water   nodig.   Citrus kan   vanaf   2e   helft   mei   tot   medio   oktober   buiten   staan.   Dan   is watergeven   afhankelijk   van   de   temperatuur   (en   regenval):   bij   30   ° C   om   de   dag;   tot   om   de   drie   dagen   bij   (max.)   temperaturen   onder de   20   °C.   Ook   hierbij   is   het   aan   te   bevelen   om   regelmatig   uw indruk   van   de   vochtigheid   van   de   potgrond   te   controleren   met   een vochtigheidsmeter.   Steek   die   een   paar   keer   in   wortelkluit.   Pas   als waarde aan de droge kant is (5 of kleiner) weer watergeven. Bemesten    van   april   tot   eind   augustus.   Hiervoor   kan   vloeibare kuipplantenmest   of   biologische   mest   gebruikt   worden   volgens   de gebruiksaanwijzing.  Ik gebruik zelf het navolgende regime: in   jan   een   kleine    kalkgift   tezamen   met   de   andere   kuip-   en tuin-planten; in   feb   en   apr   sporenelementen   in   de   vorm   van   Hortrilon®,   1 gram/liter , normaal water geven; april   DCM   gazonmest   (9-4-7   (2)),   zwaar   aan   de   stikstof   met wat magnesium om de nieuwe groei te ondersteunen; in    juli    DCM    fruitmest    (6-5-10),    zwaar    aan    de    kali,    ter ondersteuning    van    de    vruchtvorming    en    de    weerstand    van    de plant; voorts     indien     nodig     (a.d.h.v.     de     app,     zie     hieronder) bloedmeel,    beendermeel,    extra    sporenelementen    en    ijzerchelaat (Fetrilon®). Vermeerderen     door    zaaien    en    stekken.    Zaailingen    zijn    veelal onbetrouwbaar    qua    bloei    en    vruchtvorming.    Daarom    worden citrussen   vaak   geënt,   veelal   op   bittersinaasappel   (C.   aurantium).     Enten   op   Poncirus   heeft   echter   de   voorkeur   omdat   de   plant   dan veel   minder   gevoelig   is      voor   wortelrot.   Ook   de   Rough   lemon (Citrus    ×        jambhiri)    wordt    veel    gebruikt    als    onderstam.    De onderstammen    zelf    worden    vermeerderd    door    zaaien.    Door    te enten   geven   planten   ook   eerder   bloemen   en   vruchten.   Normaliter duurt   het   10   tot   wel   20   jaar   voordat   zaailingen   gaan   bloeien.   In 2017   hebben   we   een   proef   gedaan   met   enten   van   een   oude   reeds jaren   bloeiende   Poncirus   trifoliata   op   tweejarige   zaailingen   van   de zelfde boom. Zie hier het resultaat na 2 maanden: Geënt met de lipent (terzijde zetten onder een lip): links de ent met ontluikende bloem, rechts de geknikte stam van de onderstam Poncirus trifoliata op Poncirus trifoliata Sommige     citrussen      (waaronder     de     meeste     onderstammen) geven   soms   zaden   die   in   feite   klonen   zijn   van   de   moederplant: Citrus    x    aurantium    (bittersinaasappel),    Citrus    ×    aurantiifolia (Mexicaanse   limoen),      Citrus   ×   insitorum   (×Citroncirus   webberii, Citranges),   Citrus   ×   jambhiri   (‘Rough   lemon’,   ‘Rangpur’   limoen, ‘Otaheite’   limoen),   Citrus   ×   limettioides   (Palestine   lime   ,   Indian sweet   lime),   Citrus   ×   microcarpa   (‘Calamondin’),   Citrus   ×   paradisi     (Grapefruit,     alleen     de     echte,     sommige     hybrides     geven     geen klonen),   Citrus   ×   sinensis   (sinaasappel),   Citrus   trifoliata   (Poncirus trifoliata,     de     wilde     citroen),     Fukushu     kumquat     (Fortunella obovata)          en     een     aantal     mandarijnen:     Citrus     amblycarpa ('Nasnaran'   mandarijn),   Citrus   depressa   ‘Shekwasha’   mandarijn, Citrus     karna     ‘Karna’,     (‘Khatta’)     ,     Citrus     kinokuni     (‘Kishu mandarijn’),     Citrus     lycopersicaeformis(     ‘Kokni’     of     ‘Monkey mandarijn’),     Citrus     macrophylla     (‘Alemow’)     ,     Citrus     reshni (‘Cleopatra’     mandarijn),     Citrus     sunki     (Citrus     reticulata     var. austera,     zure     mandarijn).     Ook     de     mandarijnrassen:     Dancy, Emperor,     Empress,     Fairchild,     Kara,     Kinnow,     Mediterranean (Avana,   Tardivo   di   Ciaculli),   Murcott,   Naartje,   Nova   (Clemenvilla), Ortanique,     Ponkan,     Sampson,     Satsuma’s     (Hashimoto,     Okitsu, Clausellina,   Owari),   Willowleaf   (Común)   en   de   citroenrassen   Fino (Primofiori),   Verna   (Berna),   Eureka   en   Lisbon.   Al   deze   soorten, hybrides    en    rassen    kunnen    dus    soortecht    vermeerderd    worden d.m.v.    zaaien!    De    overige    soorten,    hybriden    en    rassen    geven nieuwe    kruisingen,    die    meestal    minder    van    kwaliteit    zijn    dan beide ouders.          

Snoeien

Verwijder   in   het   voorjaar   alle   dode   delen.   Kort   twijgen   zo   nodig in   en   verwijder   slecht   geplaatste   twijgen.   Men   kan   er   voor   kiezen om   een   struikvorm   op   te   kweken,   maar   meestal   wordt   gekozen voor   een   boomvorm.   De   boomvorm   moet   zo   nodig   opgekroond worden.    Zie    ook    de    artikelen    over    snoeien     en    snoeien    van kuipplanten .

Bladverkleuring

De   bodem   of   potgrond   voor   citrus   moet   iets   aan   de   zure   kant   zijn, pH   6   tot   7,   liefst   tegen   de   6,   dat   is   ideaal.   Vooral   in   de   pot   kunnen er   problemen   ontstaan   door   een   teveel   of   een   tekort   aan   bepaalde     voedingselementen,   zoals   kali,   magnesium,   boor   etc.   Dit   uit   zich vaak   in   een   verkleuring   van   het   blad.   Met   deze   app   voor   Android   kunt   u   de   oorzaak   opsporen   en   het   probleem   oplossen.   (Er   is   ook een   Engelstalige   versie )   Voor   de   installatie   moet   u      via   instellingen –    beveiliging    -onbekende    bronnen     aanvinken    om    installatie    van onbekende   bronnen   mogelijk   te   maken   en   na   installatie   van   de   app onbekende    bronnen     weer    ‘ontvinken’,    meestal    gebeurt    dit    laatste automatisch.      Als   u   de   app   gebruikt,   stel   ik   het   op   prijs   als   u   uw ervaringen   meldt:   info@pari-daeza.nl.   Met   uw   ervaringen   kunnen we   de   app   mogelijk   verbeteren.   De   app   is   ook   te   vinden   in   de Google Playstore, zoek op ‘Citrus bladverkleuring’. Photo via <a href="https://visualhunt.com/re/f2a752">Visual Hunt</a>

Voor oogsten en gebruik zie de

onderstaande soorten:

Citrus aurantifolia                           Limoen, lemmetje Citrus aurantium                            Bittersinaasappel,                zure sinaasappel, pomerans Citrus australis Ronde Australische limoen Citrus australasica Vingerlimoen, kaviaarlimoen Citrus australasica var sanguinea Bloedvingerlimoen Citrus bergamia                               Bergamotsinaasappel Citrus garrawayae Mount White limoen Citrus glauca Australische woestijn limoen Citrus gracilis Kakadu limoen Citrus grandis                                  Pomelo Citrus grandis  × C. x paradisi          Sweetie Citrus hystrix                                  Djeroek poeroet, kafferlimoen Citrus inodora Russel River limoen Citrus japonica                               Kumquat Citrus limon                                    Citroen Citrus maxima                           Pompelmoes Citrus maxima × C. × paradisi   Pomelo Citrus medica                                 Sukadeboom,             Boeddha’s hand, cederappel, cedercitroen of muskuscitroen Citrus myrtifolia                             Chinotto sinaasappel Citrus reticulata                              Mandarijn, tangerine Citrus reticulata × C. x paradisi     Ugli (=Tangelo soort) Citrus sinensis                                Sinaasappel Citrus × Citrofortunella microcarpa   Calamondin Citrus × Citrofortunella mitis            Calamondin Citrus × junos                                Yuzu Citrus × microcarpa                        Calamondin Citrus × mitis                                Calamondin Citrus × paradisi                            Grapefruit Citrus × tangelo                            Tangelo    (Minneola,    Orlando, Ugli) Fortunella margarita                        Kumquat Citrus warburgiana Nieuw Guinea wilde limoen Citrus wintersii Brown River vingerlimoen Poncirus trifoliata                            Driebladige wilde citroen
Homepage Planten Tuinwerk
Planten en tuinwerk Pari-daeza Agenda